Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου: 5 εξελίξεις που δίνουν ελπίδα στη μάχη

Πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις προοιωνίζουν ένα ακόμη πιο «νικηφόρο» μέλλον ενάντια στον καρκίνο. Τι δείχνουν τα στοιχεία.
Η 4η Φεβρουαρίου, καθιερωμένη ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, είναι ουσιαστικά μια ημέρα αφύπνισης, μνήμης αλλά και γιορτής. Αφύπνισης διότι, σύμφωνα με τους ειδικούς, πολλές από τις περιπτώσεις καρκίνου μπορούν να αποφευχθούν μέσω της πρόληψης (όχι μόνο μέσω των προληπτικών εξετάσεων αλλά και με αλλαγές του τρόπου ζωής) αλλά και επειδή, ακόμη και αν ο καρκίνος «χτυπήσει» την πόρτα κάποιου, ο έγκαιρος εντοπισμός του σε πρώιμο στάδιο μεταφράζεται, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ακόμη και σε ίαση.

Μνήμης για όλους αυτούς που χάθηκαν παλεύοντας και οι οποίοι γίνονται (ευτυχώς) ολοένα και λιγότεροι, χάρη στην πρόοδο της επιστήμης η οποία χαρίζει πλέον προηγμένες θεραπείες και ζωή με… ποσότητα αλλά και ποιότητα, αποδεικνύοντας ότι ο καρκίνος, αυτή η νόσος με τα «πολλά πρόσωπα» (όσα και των ασθενών που την εμφανίζουν), δεν είναι ανίκητος. Και αυτό το τελευταίο είναι σοβαρός λόγος για γιορτή.

Οι αμείλικτοι αριθμοί μιλούν: έως το 2035 οι περιπτώσεις καρκίνου αναμένεται να διπλασιαστούν ενώ 4 στους 10 ανθρώπους στον γενικό πληθυσμό εκτιμάται ότι θα παρουσιάσουν καρκίνο κάποια στιγμή στη ζωή τους.

Την ίδια στιγμή όμως το 40% των καρκίνων μπορεί να προληφθεί ενώ η πρώιμη ανίχνευση οδηγεί σε πενταετή επιβίωση που ξεπερνά το 90% σε ό,τι αφορά καρκίνους όπως του μαστού, του εντέρου και του προστάτη. Και όλα αυτά με τη γνώση και τα «όπλα» που διαθέτουμε μέχρι στιγμής – φανταστείτε λοιπόν τι επιφυλάσσει το μέλλον καθώς οι επιστημονικές εξελίξεις του πεδίου τρέχουν με… ταχύτητες φωτός.

Τέτοιες πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις οι οποίες προοιωνίζονται ένα ακόμη πιο «νικηφόρο» μέλλον ενάντια στον καρκίνο σάς παρουσιάζουμε σήμερα. Εξελίξεις που αφορούν τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία του και υπόσχονται κάθε επόμενη Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου να «γιορτάζεται» από ολοένα και περισσότερους επιζήσαντες.

1. Τεστ αίματος εντοπίζουν εγκαίρως δεκάδες καρκίνους

Τον περασμένο Οκτώβριο παρουσιάστηκαν αποτελέσματα κλινικής δοκιμής ενός τεστ αίματος το οποίο μπορεί να εντοπίσει περισσότερες από 50 μορφές καρκίνου, πολλές φορές πριν να δώσουν καν συμπτώματα – πρόκειται για μορφές της νόσου εκ των οποίων το 75% δεν καλύπτεται σήμερα από κανένα πρόγραμμα πληθυσμιακού ελέγχου.

Ο λόγος για το τεστ Galleri (της αμερικανικής φαρμακευτικής εταιρείας Grail) το οποίο ανιχνεύει θραύσματα καρκινικού DNA τα οποία αποκολλώνται από τους όγκους και εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος.

Το τεστ δοκιμάστηκε στις ΗΠΑ και στον Καναδά σε 25.000 ενηλίκους επί τουλάχιστον ένα έτος. Με βάση τα ευρήματα της δοκιμής, πάνω από το 50% των περιπτώσεων καρκίνου ανιχνεύθηκαν σε πρώιμο στάδιο, όταν η θεραπεία τους καθίσταται πολύ πιο εύκολη και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ίαση.

Συγκεκριμένα, σχεδόν ένας στους 100 εθελοντές που υπεβλήθη στο τεστ έλαβε θετικό αποτέλεσμα για καρκίνο. Για το 62% από αυτές τις περιπτώσεις, ο καρκίνος επιβεβαιώθηκε αργότερα μέσω των συμβατικών εξετάσεων. Ηταν μάλιστα αξιοσημείωτο ότι τα τρία τέταρτα των καρκίνων που ανίχνευσε η μη παρεμβατική εξέταση αφορούσαν μορφές της νόσου που δεν καλύπτονται από ευρεία πληθυσμιακά προγράμματα, όπως ο καρκίνος των ωοθηκών, του στομάχου, του παγκρέατος, της ουροδόχου κύστης, του ήπατος. Σε εννέα στις δέκα περιπτώσεις το Galleri εντόπισε σωστά την «πηγή» του καρκίνου.

Αυτή τη στιγμή το Galleri δοκιμάζεται και σε 140.000 ενηλίκους στο πλαίσιο του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Βρετανίας (NHS) και τα αποτελέσματα αναμένονται μέσα στο 2026. Εάν είναι θετικά, οι υπεύθυνοι του NHS έχουν δηλώσει ότι θα γίνει επέκταση της δοκιμής ώστε να συμπεριλάβει 1.000.000 επιπλέον άτομα.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, ειδικοί ανέφεραν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα προκειμένου να αποδειχθεί αν το τεστ αίματος μειώνει μακροπρόθεσμα τους θανάτους από καρκίνο καθώς και αν οδηγεί σε υπερδιάγνωση καρκίνων που δεν θα ήταν απειλητικοί για τη ζωή.

Δεν είναι όμως μόνο το Galleri μια νέα υποσχόμενη «υγρή βιοψία». Πρόσφατη μελέτη που αφορούσε 14 διαφορετικούς συμπαγείς όγκους έδειξε ότι σε διάστημα 10 ετών, ένα τεστ αίματος οδήγησε σε αύξηση της πρώιμης διάγνωσης (δηλαδή σε ανίχνευση καρκίνων σταδίου Ι-ΙΙΙ) κατά 10%-34% καθώς και σε κατακόρυφη μείωση της τάξεως του 45% στις διαγνώσεις προχωρημένων καρκίνων (σταδίου ΙV).

Οι μελέτες σχετικά με τις «υγρές βιοψίες» που προσφέρουν με «έναν σμπάρο πολλά (καρκινικά) τρυγόνια» συνεχίζονται με πολλούς ειδήμονες να τονίζουν ότι στο μέλλον εκτιμάται πως θα αποτελέσουν πολύτιμο μόνιμο «συνεργάτη» των συμβατικών διαγνωστικών εξετάσεων και όχι αντικαταστάτη τους.

2. Η ΑΙ πολύτιμος «βοηθός» για διάγνωση και θεραπεία

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει κάνει «επέλαση» σε πολλά πεδία της Ιατρικής και δεν θα μπορούσε να λείπει προφανώς από το πεδίο της Ογκολογίας. Με την ΑΙ «χείρα βοηθείας» έχει ήδη επιταχυνθεί σημαντικά η διαδικασία ανακάλυψης νέων φαρμάκων αλλά και εκείνη της χορήγησης του κατάλληλου φαρμάκου στον κατάλληλο ασθενή – για παράδειγμα, μοντέλα βαθιάς μηχανικής μάθησης χρησιμοποιούνται προκειμένου να προβλέψουν την απόκριση ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα στις ανοσοθεραπείες.

Εχει μάλιστα υπολογιστεί ότι η ΑΙ μειώνει τον χρόνο προκλινικών μελετών αλλά και το κόστος για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων από 25%-50% – εξ ου και ήδη το 30% των νέων φαρμάκων αποτελούν «τέκνα» (και) της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Παράλληλα η ΑΙ υιοθετείται ολοένα και περισσότερο στην απεικόνιση του καρκίνου – μέσα στο 2025, στο πλαίσιο μελετών, απεικονιστικές μέθοδοι με «σύμμαχο» την ΑΙ χρησιμοποιήθηκαν για τη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα, του μαστού, του εγκεφάλου, του προστάτη, του εντέρου. Αλγόριθμοι ΑΙ που χρησιμοποιούνται στην ακτινολογία προσφέρουν υψηλότερη ακρίβεια στην ανάλυση των ακτινογραφιών της τάξεως του 15%.

Η ΑΙ έχει μετατραπεί και στον καλύτερο…χειρουργό. Ρομποτικά συστήματα που καθοδηγούνται από την Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιούνται ήδη παγκοσμίως βελτιώνοντας την ακρίβεια σε λεπτές, απαιτητικές επεμβάσεις.

Και βέβαια αποτελεί πλέον, ολοένα και συχνότερα, τον καλύτερο… γραμματέα ο οποίος συλλέγει και αρχειοθετεί τα στοιχεία των ιατρικών φακέλων των ασθενών σε χρόνο… dt – σώζοντας έτσι τους γιατρούς από πολύ κόπο και χρόνο τον οποίο μπορούν να αφιερώσουν σε άλλα, πιο ουσιώδη καθήκοντα.
Και είμαστε ακόμη στην Α(Ι)ρχή…

3. Η κυριαρχία των ανοσοθεραπειών και των στοχευμένων θεραπειών

Η εποχή του «μια συμβατική θεραπεία για όλους τους ασθενείς με καρκίνο» φαίνεται ότι σταδιακά φθάνει στη δύση της. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2025 ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έδωσε τις περισσότερες εγκρίσεις για ανοσοθεραπείες και προσεγγίσεις ιατρικής ακριβείας που έχει δώσει ποτέ – έως τις 15 Δεκεμβρίου 2025, από τις 52 εγκρίσεις, ποσοστό άνω του 70% αφορούσαν ανοσοθεραπευτικά φάρμακα καθώς και στοχευμένες θεραπείες.

Η ογκολογία ακριβείας η οποία βασίζεται στην ανάλυση του γονιδιακού προφίλ του κάθε ασθενούς αλλά και σε βιοδείκτες προκειμένου να χορηγούνται θεραπείες «κομμένες και ραμμένες» στα μέτρα του όγκου του, βελτιώνει πλέον σημαντικά την αποτελεσματικότητα των θεραπειών μειώνοντας παράλληλα τις παρενέργειές τους.
Στοχευμένες θεραπείες και αντισώματα βρίσκονται σε προχωρημένη φάση κλινικών δοκιμών για καρκίνους όπως του πνεύμονα και του εντέρου. Την ίδια στιγμή ανοσοθεραπείες όπως οι αναστολείς σημείων ελέγχου (checkpoint inhibitors) αλλά και τα CAR-T κύτταρα προσφέρουν μεγαλύτερη επιβίωση ακόμη και σε «δύσκολους» μεταστατικούς καρκίνους καθώς και μείωση του κινδύνου υποτροπών. Μέσα στο 2026 αναμένονται εγκρίσεις πολλών νέων τέτοιων προηγμένων θεραπειών που υπόσχονται να καταστήσουν τον καρκίνο πιο… αδύναμο και τους ασθενείς πολύ πιο δυνατούς.

4. Η υπόσχεση των mRNA εμβολίων

To αγγελιαφόρο RNA (messenger RNA, mRNA) έγινε γνωστό παγκοσμίως σχεδόν εν μία νυκτί κατά την πανδημία της COVID-19. Αυτό το μόριο «μεσάζων» μεταξύ των γενετικών πληροφοριών που κωδικοποιούνται στα γονίδια και της τελικής δομής και λειτουργίας των πρωτεϊνών, αποτέλεσε τη βάση των κύριων εμβολίων που όλοι λάβαμε ενάντια στον πανδημικό κορωνοϊό SARS-CoV-2. Ωστόσο η…. καριέρα του mRNA δεν τελείωσε με την κορωνο-πανδημία, αντιθέτως απογειώθηκε μετά από αυτή και σήμερα mRNA εμβόλια αναπτύσσονται ενάντια σε πλήθος ιών (όπως της γρίπης) αλλά και ενάντια σε διαφορετικές μορφές καρκίνου.

Τα mRNA αντικαρκινικά εμβόλια είναι σχεδιασμένα ώστε να εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών προκειμένου να αναγνωρίζει συγκεκριμένες πρωτεΐνες των όγκων και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος όπως αποδεικνύουν οι περισσότερες από 120 κλινικές δοκιμές παγκοσμίως στις οποίες mRNA εμβόλια δοκιμάζονται σε ασθενείς με διαφορετικές μορφές καρκίνου όπως του πνεύμονα, του μαστού, του προστάτη, του παγκρέατος, του εγκεφάλου αλλά και σε ασθενείς με μελάνωμα (η πιο επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος). Οι περισσότερες από αυτές τις δοκιμές βρίσκονται σε φάση Ι/ΙΙ αλλά κάποιες προχωρούν σε φάση ΙΙΙ και αναμένονται πιθανώς εγκρίσεις mRNA εμβολίων για τον καρκίνο μεταξύ του 2026 και του 2029.

5. Νέα εποχή για την ακτινοθεραπεία

Εδώ και πάνω από έναν αιώνα η ακτινοθεραπεία αποτελεί συχνά βασικό «συστατικό» των θεραπευτικών σχημάτων στα οποία υποβάλλονται οι ασθενείς με καρκίνο. Από το 1896, οπότε και έγινε η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση της, η ακτινοθεραπεία έχει εξελιχθεί σημαντικά προσφέροντας μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και λιγότερες παρενέργειες.

Μέσα στο 2026, το συγκεκριμένο πεδίο αναμένεται να ανθίσει περαιτέρω, χάρη σε νέα ραδιοφάρμακα, σύμφωνα με το Ινστιτούτο για την Ερευνα στον Καρκίνο. Πρόκειται για μια αναδυόμενη κατηγορία στοχευμένων αντικαρκινικών θεραπειών οι οποίες συνδυάζουν ένα μόριο το οποίο μπορεί να διεισδύσει στα καρκινικά κύτταρα με έναν ραδιενεργό παράγοντα – αυτός είναι ένας συνδυασμός που κυριολεκτικώς «σκοτώνει» τον καρκίνο και μάλιστα στοχευμένα αφήνοντας ανέπαφους τους υγιείς ιστούς γύρω του.

Νέα ραδιοϊσότοπα όπως το ακτίνιο-225 (Ac-225), επιτρέπουν την έκλυση μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας σε πολύ μικρές αποστάσεις – η μέθοδος αυτή είναι ιδανική για την εξόντωση των καρκινικών κυττάρων χωρίς να υπάρχουν… παράπλευρες απώλειες.

Επιπροσθέτως τα μόρια που στοχεύουν τους όγκους και καθοδηγούν τις θεραπείες σε αυτούς έχουν εξελιχθεί σημαντικά επιτρέποντας μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ακρίβεια των θεραπειών.

Για του λόγου το αληθές, στο πλαίσιο προκλινικών δοκιμών, ένα νέο ραδιοφάρμακο το οποίο καθοδηγήθηκε από τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (ΡΕΤ) έδωσε εντυπωσιακά πρώιμα αποτελέσματα. Η έρευνα συνεχίζεται και αναμένεται να καρποφορήσει ακόμη περισσότερο στα χρόνια που έρχονται.

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΗΜΑ Θεοδώρα Ν. Τσώλη